کدخبر: 6498

دورانهایی که بر ایران گذشته است؛

با حمله اسکندر مقدونی از سرداران یونانی به ایران و شکست هخامنشیان، دوران فرمانروایی یونانی ها بر ایرانیان به مدت حدود هفتاد سال و استیلای سلسله سلوکیان که یونانی بودند، بر مردم ایران آغاز گردید.

راستان نیوز |

راستان نیوز | با حمله اسکندر مقدونی از سرداران یونانی به ایران و شکست هخامنشیان، دوران فرمانروایی یونانی ها بر ایرانیان به مدت حدود هفتاد سال و استیلای سلسله سلوکیان که یونانی بودند، بر مردم ایران آغاز گردید.

نهاوند یکی از شهرهای بنا شده از دوران مادها، در دوره سلوکیان بصورت شهرهای یونانی بازسازی شد و در آن معبدی بنام لائودیسه ساخته گردید. به همین دلیل به نهاوند لائودکیا می گفتند.

 از جمله آثار به جای مانده از سلوکیان در نهاوند آثار معبدی است که منسوب به سلوکیان است و به معبد ” لاوادیسه ” معروف بوده است.

مکان دقیق این معبد مشخص نیست اما آثاری که نواحی تپه مرکزی شهر و در بافت قدیمی نهاوند به نام تپه دوخواهران به دست آمده این احتمال را قوت می بخشد که محل معبد، این مکان بوده است .

در حقیقت به استناد شواهد موجود، امامزاده دوخواهران نهاوند که اهالی نهاوند تاکنون این محل را به عنوان زیارتگاه احترام می‌گذاشتند، همان معبد لائودیسه در زمان سلوکیان است.

معبدی برای ملکه لائودیسه، این معبد را آنتیوکوس (آنتیو خوس) پادشاه سلوکی در ایران، برای همسر خود ملکه لائودیسه در شهر نهاوند بنا کرده است.

در حفاریهایی‌ که‌ در سال‌ ۱۳۲۲ صورت‌ گرفت‌ کتیبه‌ای‌ به‌ ابعاد ۸۵*۳۶ در ۳۳ سطر به‌ خط‌ یونانی‌ پیدا شده‌ که‌ مربوط‌ به‌ آنتیو خوس‌ سوم‌ پادشاه‌ سلوکی‌ است.

این کتیبه از دو قسمت متمایز تشکیل شده است:

قسمت اول نامه‌ای است از مندموس که فرمان شاه را به اهالی نهاوند ابلاغ و از آنان درخواست می کند که فرمان وی را روی سنگی نقش نموده و در معبد اصلی شهر نصب کنند.

قسمت دوم کتیبه، عین نامه آنتیو کوس سوم به مندموس است که به خاطر ملکه لائودیسه نگاشته و بنیانگذاری یکی از شعائر مذهبی را به ملکه یاد آوری می‌نماید که ملکه به سمت کاهنه بزرگ از حقوق مسلم و مزایای مخصوص حوزه حکومتی مندموس برخوردار گردد.

ترجمه قسمت اول کتیبه:

مندموس به ” اپلودوروس ” و به تمامی صاحب منصبان شهر لائودیسه درود می‌فرستد که پس از این اعلامیه باید مواد فرمانی که شاه به وی(مندموس) نوشته است ضمیمه گردد، و روی سنگی از آن سواد بردارید و سپس نوشته‌ای که مقرر داشته‌اند مطابق نموده و آن را محفوظ نگه دارید و سنگ را در معروف‌ترین زیارتگاه شهر نگهداری کنید. خوش باشید. سال ۱۱۹ دهم ماه یانه مدس.

ترجمه قسمت دوم کتیبه:

(عین نامه آنتیو کوس سوم) (( شاه آنتیو کوس به مندموس سلام می‌رساند و دستور می‌دهد که به شئونات خواهر ما ملکه لائودیسه بیفزائید و از او قدردانی کنید چه این امر برای ما بسیار ضروری است.

نه تنها اینکه اودر زندگانی‌اش با مهر ومحبت و مراقبت شدید، خود را نشان داد بلکه او هنوز نسبت به خدایان دارای عشق و احترام بی پایان است. بنابراین ما به مهر و علاقه دستور می‌دهیم و موافقت خود را با این امر اعلام می داریم که به جاست او از جانب ما به این افتخار نائل گردد. خصوصا” مصمم هستیم همان طوری که در تمام قلمرو ما انتخاب کاهنین بزرگ از طرف ما انجام می‌شود بدین نحو در این محل کاهنه‌هایی از طرف ملکه ادویسه تعیین گردد.

در حالی که حامل تاج‌های طلا و تصاویر او خواهند بود سپس نام آنها، در بعد از کاهنین نیاکان ما و خود ما ثبت گردد و خلاصه بعد از آنکه نام ملکه لائودیسه در تمام قلمرو تو به عنوان کاهنه بزرگ معروف و مشهور گردید و همه کارها بر طبق گفتار ما انجام گرفت مفادفرمان را برروی سنگی ثبت نمایید تا وقف این مکان مقدس گردد.

و بالاخره این عمل بسیار پسندیده‌ای نسبت به خواهر ما انجام دادیم نتایج آن در حال و آینده آشکار خواهد شد. ))

در این محل چهار مجسمه کوچک مفرغی نیز پیدا شده که یکی از این مجسمه‌ها، الهه‌ای را نشان می‌دهد که سرش هلال خورشید است و گل زنبقی در میان آن قرار گرفته و در دستهایش شاخه‌ای پر از میوه است. احتمال دارد این مجسمه ملکه لاادویسه الهه فراوانی یونان باشد.

مجسمه مفرغی بدست آمده از معبد یونانی در نهاوند

علاوه بر کتیبه مذکور دو کتیبه کوچک دیگر هم در این محل پیدا شده که یکی از آنها تقریبا” سالم است و ترجمه آن به این شرح است. ”

مندموس عامل مخصوص شاه به ساترابی عالی شاه منصوب گردید و به سبب اطاعت محض خود نسبت به شاهان و کارهای برجسته‌ای که در قلمرو خود برای مردم انجام داده به این افتخار بزرگ نایل آمد سال ۱۳۰ سلوکی”.

باقیمانده ای از معبد لائودسیه در نهاوند از دوران سلوکیان:

معبد لائودیسه

معبد لائودیسه‌ در تاریخ‌ سال‌ ۱۳۲۷ به‌ عنوان‌ میراث‌ فرهنگی‌ در فهرست‌ آثار ملی‌ ایران‌ ثبت‌ شد.

از این‌ معبد ستون، سرستون، ته‌ ستون‌ و تکه‌ سنگهایی‌ یافت‌ شده‌ که‌ در پاساژ حاجیان، بازار نهاوند وبرخی‌ منازل‌ وجود دارد.

ستونهای معبد لائودیسه در نهاوند

قلعه‌ یزدگرد که‌ در مجاورت‌ معبد لائودیسه‌ قرار دارد

دژ یزد گرد ساسانی، حدود شش‌ قرن‌ بعد از ساخت معبد لائودیسه یونانی در نهاوند،  ساخته‌ شده و تفاوت‌ آن‌ با معبد لائودیسه، سبک‌ معماری‌ آن‌ است‌ که‌ به‌ صورت‌ کاملاً ایرانی‌ و در زمان آخرین پادشاه ساسانی ساخته شد.

این دژ ساسانی تا زمان ناصرالدین شاه قاجار نیز پا بر جا بوده است که برای یافتن گنج، ناصرالدین شاه دستور تخریب آن را داده ولی قبل از آن دستور می دهد تا از تمام زوایای آن عکس بگیرند.

قلعه یزد گرد ساسانی در نهاوند

دژ یزد گرد ساسانی در نهاوند که ناصرالدین شاه برای یافتن گنج دستور به تخریبش داد

دژ یزد گرد ساسانی در نهاوند که ناصرالدین شاه برای یافتن گنج دستور به تخریبش داد

گفته می‌شود هنگامی که پروفسور گریشمن فرانسوی به منظور کاوش در تپه گیان به نهاوند می‌آید، درحین کاوش چند روزی ناپدید می‌شود.

گریشمن سپس به محل کاوش‌های تپه باستانی گیان بازمی‌گردد و مشخص می‌شود که در مدت غیبت چند روزه‌اش، مشغول حفاری و کاوش در دره دوخواهران نهاوند(محل معبد لائودیسه) بوده است.

که در این هنگام موفق به کشف پیکر برنزی ۴ الهه یونانی می‌شود.

براثر حفاریهای‌ متعددی‌ که‌ برای‌ یافتن‌ آثار معبد سلوکیان‌ در نهاوند انجام‌ شده‌ ستونها، سرستونها و سنگهای‌ تراش‌ خورده‌ زیادی‌ یافت‌ شده‌ است.

همچنین‌ سنگهایی‌ عمدتاً در حمام‌های‌ شهر، منازل‌ قدیمی، بازار نهاوند یافت‌ شده‌ که‌ برخی‌ معتقدند که‌ این‌ سنگها از بقایای‌ ستونهای‌ معبد هستند.

اما برخی‌ باستان‌شناسان‌ معتقدند اینها متعلق‌ به‌ دوره‌ قاجار و حمامهای‌ این‌ دوره‌ هستند و هیچ‌ ارتباطی‌ به‌ معبد ندارند.

لائودیسه باید کاوش شود

سال۸۴ یک‌ گروه‌ باستان‌شناس‌ به‌ سرپرستی‌ دکتر رهبر استاد دانشگاه‌ تهران‌ به منظور‌ انجام‌ گمانه‌زنی‌ و تعیین حریم وارد نهاوند شدند.

در گفتگویی‌ که‌ با دکتر مهدی رهبر داشتیم‌ عمده‌ترین‌ دلیل‌ خود را برای‌ احتمال‌ وجود معبد، کتیبه‌ای‌ دانست که‌ در سال‌ ‌ ۱۳۲۲ ازنهاوند به‌ دست‌ آمده‌ است.

دکتر مهدی رهبر سرپرست هیات گمانه‌زنی های محوطه باستانی دوخواهران نهاوند در گفتگو با خبرنگار ما در این خصوص توضیح داد:

ما در حدود ۱۱ نقطه‌ گمانه‌ زده‌ایم‌ ولی‌ چون‌ فضای‌ ما محدود و بیشتر مسکونی‌ است‌ توفیقی‌ به‌ دست‌ نیاوردیم‌ اما آثاری‌ چون‌ پایه ستون‌ ایونیک‌ و کتیبه‌ سلوکی‌ و ظروف‌ سفالی‌ آن‌ دوره‌ بیان‌ کننده‌ وجود معبد است.

مهدی رهبر افزود: من در بررسی‌ها به این نتیجه رسیدم که از آنجایی که در یکی از کتیبه‌های یافت شده در این محوطه تاریخی، انتیوخوس، ملکه را با لفظ” خواهرم” مورد خطاب قرار می‌دهد و همانطور که مسیحیان به اسقف، پدر می‌گویند، کسی که از نظر موبدی به درجه‌ای می‌رسد نیز به عنوان خواهر خطاب می‌شود و این یکی از عنوان‌هایی است که به کاهن بزرگ می‌دهند.

دکتر رهبر تصریح کرد: طبق بررسی‌هایی که شخصا انجام دادم امامزاده دوخواهران نهاوند که اکنون به عنوان زیارتگاه مسلمانان تقدیس می‌شود، شجره‌نامه‌ای ندارد و کتیبه‌های یافت شده در این منطقه این احتمال را قوت بخشیده است که این امامزاده و محوطه باستانی اطراف آن همان معبد لائودیسه است.

این باستان‌شناس تاکید کرد: من به سازمان میراثفرهنگی و صنایع دستی استان همدان گفتم که باید خانه‌هایی که بر روی این محوطه باستانی قرار گرفته است تملک شوند تا کاوش‌های باستان‌شناسی در منطقه دوخواهران نهاوند آغاز شود اما تاکنون اقدام مثبتی در این راستا انجام نشده است.

او اضافه کرد: در جریان گمانه‌زنی‌هایی که به منظور تعیین حریم این محوطه باستانی انجام گرفت سرستون‌های بسیار زیبا و پایه ستون‌های ایونیک که به منظور هاون استفاده می‌شده‌اند یافت شد که درحقیقت نشان می‌دهد این محل معبد و در واقع همان معبد لائودیسه است.

رهبر گفت: ما از دوره یونانی مآبی(بعد از دوره اسکندر هنگامی که هنر یونان گسترش پیدا می‌کند) تقریبا چیزی در ایران نداریم و اگر این معبد کشف و بازسازی شود اعتباری برای ایران و حتی یونان خواهد بود.

او با بیان اینکه پیکره‌های کوچک برنزی که در محوطه تاریخی دوخواهران نهاوند یافت شده است همان الهه‌های آتنا، زئوس، آپولو و دمترو است، خاطر نشان کرد: مجسمه‌ای که سرش هلال خورشید است و گل زنبقی در میان آن قرار گرفته الهه فراوانی و باروری یونان و همان الهه‌ای است که رومی‌ها به آن فورتونا می‌گویند. او در خصوص ضرورت کاوش در محوطه باستانی دوخواهران با بیان اینکه ضرورت کاوش در این منطقه باستانی صد در صد احساس می‌شود افزود: هر کشوری که راجع به مسائل فرهنگی فعالیت می‌کند باید در نقاطی کار کند که خلا وجود دارد تا این کمبود‌ها جبران شود اما متاسفانه نه برنامه ریزی در این زمینه وجود دارد و نه هدف‌ها مشخص است.

این باستان شناس خاطر نشان ساخت: داشته‌های ما باید حفظ، نگهداری، مطالعه و عرضه شود تا ارزش‌ها مشخص شوند. آزاد سازی معبد لائودیسه نیاز به تخصیص بیش از ۶ میلیارد ریال دارد مسئول واحد میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نهاوند گفت: این محوطه باستانی در سال ۸۴ تعیین حریم شده و با توجه به ساختمان‌های مسکونی که بر روی معبد بنا شده است، باید تملک خانه‌هایی که در حریم اثر باستانی و بر روی آن قرار گرفته است در دستور کار سازمان میراثفرهنگی قرار گیرد.

یار ولی سیف با بیان این مطلب افزود: تمامی ساختمان‌های مسکونی که بر روی این معبد قرار گرفته‌اند ثبت و مشخص شده و به مالکین این منازل برای واگذاری به سازمان میراثفرهنگی استان ابلاغ شده است.

سیف خاطرنشان ساخت: در سال ۸۷ بعد از چندین سال پیگیری و با حمایت رئیس سازمان میراثفرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان، فرماندار نهاوند و مسؤولان ذیربط مبلغ ۱۵۰ میلیون تومان اعتبار برای خرید املاک مورد نظر جذب شد اما به منظور تملک و آزاد سازی حریم محوطه تاریخی لائودیسه به بیش از ۶۰۰ میلیون تومان اعتبار نیاز است.

یار ولی سیف در پایان گفت: تا به حال هیچ‌گونه پیشنهاد همکاری از کشور‌های خارجی به منظور کاوش در این محوطه تاریخی اعلام نشده است و می‌توان پس از تملک و خاک برداری از باستان‌شناسان یونانی برای همکاری در زمینه کاوش‌های لائودیسه دعوت به عمل آورد.

امامزاده دو خواهران در محل معبد لائودیسه هم اکنون امامزاده کوچکی به نام امامزاده دوخواهران قرار دارد که مسلمانان از آن به عنوان زیارتگاه یاد می‌کنند.

این امامزاده در حال حاضر در بافت قدیمی نهاوند در کنار مسجد دوخواهران واقع در خیابان دوخواهران و در کوچه امامزاده واقع شده است. و گنبد آن به وسیله سیمان و ایزوگام پوشیده شده است.

اطراف این امامزاده که در حقیقت محل قرار گیری معبد لائودیسه است را بافت قدیمی و خانه‌های کاه گلی منطقه دوخواهران نهاوند احاطه کرده است.